eISSN: 2450-4459
ISSN: 2450-3517
Lekarz POZ
Bieżący numer Archiwum Artykuły zaakceptowane O czasopiśmie Suplementy Bazy indeksacyjne Prenumerata Kontakt Zasady publikacji prac
Panel Redakcyjny
Zgłaszanie i recenzowanie prac online
5/2021
vol. 7
 
Poleć ten artykuł:
Udostępnij:

Rola testów antygenowych oraz środków ochrony osobistej w codziennej praktyce lekarskiej

Mateusz Babicki
1
,
Jarosław Drobnik
2

  1. Katedra i Zakład Medycyny Rodzinnej, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
  2. Zakład Epidemiologii i Edukacji Zdrowotnej, Katedra Zdrowia Populacyjnego, Wydział Nauk o Zdrowiu, Uniwersytet Medyczny we Wrocławiu
Data publikacji online: 2021/12/03
Plik artykułu:
- rola testow.pdf  [0.10 MB]
Pobierz cytowanie
 
 

Wstęp


Obecnie na całym świecie trwa kolejna fala zakażeń spowodowanych SARS-CoV-2, który w ostatnim czasie stał się największym problemem zdrowotnym [1]. Po wielu miesiącach badań wynaleziono skuteczne i bezpieczne szczepienia ochronne stanowiące istotne narzędzie do walki z pandemią [2, 3]. Niestety poziom społecznej akceptacji szczepień na świecie jest różny, a w Polsce zaszczepiona jest jedynie niewiele ponad połowa społeczeństwa (53%), co stawia nas zdecydowanie poniżej średniej Unii Europejskiej, gdzie pełny schemat szczepienia uzyskało 66% ludzi [4]. Należy również pamiętać, że szczepienia nie gwarantują 100-procentowej ochrony przed infekcją, lecz w zdecydowany sposób zmniejszają prawdopodobieństwo ciężkiego przebiegu COVID-19, ze śmiercią włącznie, a w miarę upływu czasu poziom odporności może spadać [5–8].
W ostatnich dniach pojawiły się pierwsze doniesienia dotyczące przyczynowego leczenia w warunkach domowych z wykorzystaniem nowatorskich leków [9, 10], jednak w Polsce są one wciąż niedostępne (stan na listopad 2021 r.), a według doniesień koszt kuracji może wynosić nawet 700 dolarów [10, 11]. W związku z powyższym najskuteczniejszym sposobem ochrony przed wirusem oraz walki z pandemią pozostaje utrzymanie dystansu społecznego, stosowanie środków ochronnych oraz szerokie testowanie, które pozwoli na wczesne wykrycie ognisk zakażeń, a tym samym zahamowanie transmisji wirusa.

Wskazania do testowania


Według obowiązującej definicji przypadku COVID-19 na potrzeby nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniem SARS-CoV-2 z 30 października 2020 r. diagnostykę w kierunku COVID-19 powinno się przeprowadzić u każdej osoby wykazującej objawy ostrej infekcji układu oddechowego (z uwzględnieniem kryteriów klinicznych podanych w definicji: kaszel, gorączka, duszność, utrata węchu i/lub smaku o nagłym początku), jak również objawy mniej specyficzne (ból głowy, bóle mięśni, dreszcze, zmęczenie, wymioty i/lub biegunka) oraz dodatkowo na podstawie indywidualnej oceny lekarza zlecającego lub służb sanitarno‐epidemiologicznych. Zalecenia te obowiązują zarówno w przypadku osób dorosłych, jak i dzieci, bez względu na status ozdrowieńca czy też szczepienia przeciw COVID-19 [12].
Reasumując – w świetle obowiązujących zasad lekarz może wykonać diagnostykę w kierunku COVID-19 u każdego pacjenta, u którego kierując się aktualną wiedzą medyczną, widzi wskazania do jej wykonania, dokonując wcześniejszej oceny stanu zdrowia podczas teleporady lub wizyty stacjonarnej [13, 14].

Diagnostyka COVID-19 – rodzaje testów


Zgodnie z definicją COVID-19 może zostać rozpoznany na podstawie pozytywnego wyniku testu RT-PCR lub testu antygenowego [12].
Złoty standard diagnostyki COVID-19 stanowią testy RT-PCR, które są w pełni refundowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ), a skierowanie na ich wykonanie może zostać wydane przez lekarza w trakcie wizyty (zarówno teleporady, jak i wizyty osobistej – z wyłączeniem dzieci do 2. roku życia, u których skierowanie musi zostać poprzedzone osobistym badaniem) poprzez stronę internetową gabinet.gov.pl lub aplikację gabinetową. Istnieje również możliwość samodzielnego skierowania się pacjenta na test poprzez wypełnienie kwestionariusza na stronie internetowej www.gov.pl/web/gov/zapisz-sie-na-test-na-koronawirusa. Analogicznie można zgłosić na test dziecko pod adresem www.gov.pl/web/gov/zapisz-dziecko-na-test-na-koronawirusa. Od listopada 2021 r. na testy w kierunku COVID-19 w ramach NFZ mogą kierować również lekarze z sektora prywatnego [15]. Po wydaniu zlecenia pacjent jest objęty kwarantanną trwającą 10 dni lub do czasu uzyskania wyniku ujemnego, który zostanie wprowadzony do systemu informatycznego. W przeciwieństwie do testów PCR testy antygenowe nie wymagają wydania skierowania w systemie, nie jest nakładana kwarantanna, a ich wykonanie może się odbyć w trakcie trwania wizyty lekarskiej (w ośrodku zdrowia lub wizyty domowej). Umożliwia to szybką wstępną weryfikację objawów klinicznych. Testy antygenowe są również przydatne w trakcie wizyt domowych, gdy pacjent z uwagi na stan zdrowia nie ma możliwości osobistego udania się do punktu wymazowego, a czas oczekiwania na karetkę wymazową bywa bardzo długi. Dodatkowo ich zaletą jest prostota wykonania oraz dostępność wyniku w ciągu 15 minut (w przypadku niektórych w zaledwie 3 minuty) przy zachowaniu odpowiedniej jakości diagnostycznej.

Procedura wykonania testu antygenowego


Procedura wykonania testu antygenowego jest prosta i każdy producent załącza instrukcję obsługi z informacją jak krok po kroku prawidłowo przeprowadzić badanie oraz zinterpretować wynik. Materiał badawczy używany w testach antygenowych jest pobierany za pomocą jałowej, jednorazowej wymazówki z nosogardzieli lub jamy nosowej. Kolejno wymazówkę należy zanurzyć w dołączonym buforze, a powstały roztwór zakropić na płytkę testową. Po upływie odpowiedniego czasu należy odczytać wynik.

Zasady finansowania testów antygenowych


Testy antygenowe są w pełni refundowane przez NFZ. Istnieje kilka sposobów rozliczania procedury medycznej z użyciem testów antygenowych. Pierwszy wariant obejmuje otrzymanie darmowych testów z punktu wskazanego przez lokalny NFZ (np. urząd wojewódzki). Alternatywę stanowi ich samo­dzielny zakup. W obu przypadkach po upływie okresu rozliczeniowego należy dokonać rozliczenia z uwzględnieniem liczby wykonanych testów poprzez odpowiedni arkusz kalkulacyjny, którego wzór jest dostępny na stronie NFZ. W przypadku samodzielnego zakupu testów antygenowych pojedyncza wizyta jest wyceniana na 74,44 zł, natomiast w przypadku korzystania z darmowych testów 42,03 zł. W obu sytuacjach warunkiem rozliczenia jest wpisanie wyniku testu (zarówno pozytywnego, jak i negatywnego) do gabinet.gov.pl. Wynika to również z rozporządzenia, które nakłada obowiązek raportowania wszystkich testów – wykonywanych prywatnie i finansowanych przez NFZ [16, 17].
Obecnie na rynku dostępnych jest wiele testów antygenowych, których cena waha się od 10 zł do 40 zł za sztukę w zależności od producenta. Testy te różnią się również czułością oraz swoistością. W codziennej praktyce należy posługiwać się takimi testami, które posiadają certyfikację Unii Europejskiej, spełniają wymogi minimalne dotyczące działania na poziomie ≥ 90% czułości oraz ≥ 97% swoistości [18].
W przypadku dużego ryzyka infekcji SARS-CoV-2 ujemny wynik testu antygenowego należy zweryfikować testem RT-PCR [12, 13].

Środki ochrony osobistej


Niezależnie od stanu zaszczepienia personelu oraz pacjenta wciąż obowiązuje stosowanie środków ochrony osobistej. W przypadku pracy z pacjentem z podejrzeniem lub potwierdzonym COVID-19 niezbędne środki ochrony osobistej obejmują: rękawice ochronne, fartuchy lub kombinezony, maski, gogle lub przyłbice oraz ochronę włosów.
Ochrona dłoni – dwie pary rękawic, założone jedna na drugą.
Ochrona włosów – czepek ochronny. Fartuch jednorazowy – najlepiej barierowy, z długimi rękawami, zakrywający również kolana. Do- puszcza się stosowanie fartucha flizelinowego z dodatkowym fartuchem foliowym założonym na wierzch.
Ochrona oczu – gogle, okulary ochronne lub przył­bica.
Ochrona dróg oddechowych – preferowane jest używanie masek z atestem FFP2 lub FFP3 w zależności od narażenia. Maski powinny szczelnie przylegać do twarzy, zakrywając nos oraz usta. Maksymalny czas stosowania maski nie powinien być dłuższy niż 4–6 godzin, zwłaszcza przy jednoczesnym użyciu przyłbicy. W przypadku zanieczyszczenia maseczki materiałem zakaźnym należy jak najszybciej ją wymienić. Maseczki powinny być stosowane również przez pacjentów w trakcie wizyty lekarskiej [13, 19, 20].
Z uwagi na olbrzymią liczbę pacjentów niezdiagnozowanych w przypadku każdego kontaktu z pacjentem, zwłaszcza infekcyjnym, należy stosować zasady ochrony osobistej. Dzięki takiemu postępowaniu chronimy siebie, swoje rodziny oraz pozostałych pacjentów, redukując ryzyko transmisji choroby z pacjenta na pacjenta.
W listopadzie 2021 r. konsultant krajowa w dziedzinie medycyny rodzinnej wydała stanowisko, w którym zaleca szerokie testowanie pacjentów z cechami infekcji bez względu na status szczepienia czy fakt bycia ozdrowieńcem, a także przestrzeganie podstawowych zasad ochrony osobistej [13].

Podsumowanie


Obecnie każdego pacjenta z objawami infekcji dróg oddechowych powinno się traktować jako potencjalnie zakażonego SARS-CoV-2. W związku z tym należy wykonać u niego diagnostykę laboratoryjną, której złoty standard stanowi test RT-PCR, jednak zdecydowanie tańszą, szybszą i niemalże równie skuteczną metodą są testy antygenowe. Dodatkowa korzyść płynąca z ich użycia wynika z możliwości wykonania podczas wizyty w placówce lub w domu pacjenta, a wynik dostępny jest w ciągu kilku–kilkunastu minut. Ponadto w trakcie codziennej pracy należy stosować środki ochrony osobistej w postaci maseczek, rękawic ochronnych oraz fartuchów jedno­razowych, dzięki czemu chronimy siebie, swoją rodzinę oraz pacjentów.
1. Coronavirus disease (COVID-19): Weekly epidemiological update (9 November 2021) – World Available online: https://reliefweb.int/report/world/coronavirus-disease-covid-19-weekly-epidemiological-update-9-november-2021. Dostęp 16.11.2021.
2. Cascini F, Pantovic A, Al-Ajlouni Y, Failla G i wsp. Attitudes, acceptance and hesitancy among the general population worldwide to receive the COVID-19 vaccines and their contributing factors: a systematic review. EClinicalMedicine 2021; 40: 101113.
3. Babicki M, Mastalerz-Migas A. Attitudes toward vaccination against COVID-19 in Poland. A longitudinal study performed before and two months after the commencement of the population vaccination programme in Poland. Vaccines (Basel) 2021; 9: 503.
4. Ritchie H, Mathieu E, Rodés-Guirao L i wsp. Coronavirus Pandemic (COVID-19). Our World in Data 2020.
5. Moghadas SM, Vilches TN, Zhang K i wsp. The impact of vaccination on COVID-19 outbreaks in the United States. Clin Infect Dis 2021; ciab079.
6. Agrawal U, Katikireddi SV, McCowan C i wsp. COVID-19 hospital admissions and deaths after BNT162b2 and ChAdOx1 nCoV-19 vaccinations in 2·57 million people in Scotland (EAVE II): a prospective cohort study. Lancet Respir Med 2021; S2213-2600(21)00380-5.
7. Levin EG, Lustig Y, Cohen C i wsp. Waning immune humoral response to BNT162b2 covid-19 vaccine over 6 months. N Engl J Med 2021; NEJMoa2114583.
8. Chemaitelly H, Tang P, Hasan MR i wsp. Waning of BNT162b2 vaccine protection against SARS-CoV-2 infection in Qatar. N Engl J Med 2021; NEJMoa2114114.
9. Merck and Ridgeback’s Investigational Oral Antiviral Molnupiravir Reduced the Risk of Hospitalization or Death by Approximately 50 Percent Compared to Placebo for Patients with Mild or Moderate COVID-19 in Positive Interim Analysis of Phase 3 study – Merck. https://www.merck.com/news/merck-and-ridgebacks-investigational-oral-antiviral-molnupiravir-reduced-the-risk-of-hospitalization-or-death-by-approximately-50-percent-compared-to-placebo-for-patients-with-mild-or-moderat/. Dostęp 16.11.2021.
10. Zalecenia diagnostyki i terapii zakażeń SARS-CoV-2 Polskiego Towarzystwa Epidemiologów i Lekarzy Chorób Zakaźnych z dnia 12 listopada 2021 roku. http://www.pteilchz.org.pl/wp-content/uploads/2021/11/REKOMENDACJE-pl-w-C19-2021-Aneks1-12-11-2021F-FINAL-2.pdf. Dostęp 16.11.2021.
11. Molnupiravir w Polsce prawdopodobnie od połowy grudnia. http://chpl.com.pl/molnupiravir-w-polsce-prawdopodobnie-od-polowy-grudnia,3101,artykul.html. Dostęp 16.11.2021.
12. Definicja przypadku COVID‐19 na potrzeby nadzoru epidemiologicznego nad zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 (definicja z dnia 31.10.2020). Główny Inspektorat Sanitarny. https://www.gov.pl/web/gis/definicja-przypadku-covid19-na-potrzeby-nadzoru-epidemiologicznego-nad-zakazeniami-wirusem-sars-cov-2-definicja-z-dnia-31102020. Dostęp 16.11.2021.
13. Mastalerz-Migas A. Zalecenia konsultanta krajowego w dziedzinie medycyny rodzinnej z dnia 29 października 2021 r. dotyczące zlecania badań diagnostycznych w kierunku infekcji SARS-CoV-2 w placówkach podstawowej opieki zdrowotnej. https://ptmr.info.pl/wp-content/uploads/2021/10/Stanowisko_KK_medycyny_rodzinnej_ws._diagnostyki_covid_10.2021.pdf. Dostęp 16.11.2021.
14. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 8 października 2020 r. w sprawie standardu organizacyjnego opieki zdrowotnej nad pacjentem podejrzanym o zakażenie lub zakażonym wirusem SARS-CoV-2. Dz.U. 2020
15. poz. 1749.
16. Lekarze, którzy nie mają kontraktu z NFZ, mogą również kierować na testy wykrywające SARS-CoV-2. Ministerstwo Zdrowia. https://www.gov.pl/web/zdrowie/lekarze-ktorzy-nie-maja-kontraktu-z-nfz-moga-rowniez-kierowac-na-testy-wykrywajace-sars-cov-2. Dostęp 17.11.2021.
17. Zarządzenie Prezesa NFZ Nr 189/2020/DSOZ. https://www.nfz.gov.pl/zarzadzenia-prezesa/zarzadzenia-prezesa-nfz/zarzadzenie-nr-1872020dsoz,7267.html. Dostęp 16.11. 2021.
18. Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 23 października 2020 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie ustanowienia określonych ograniczeń, nakazów i zakazów w związku z wystąpieniem stanu epidemii. Dz.U. 2020 poz. 1871.
19. Options for the use of rapid antigen detection tests for COVID-19 in the EU/EEA – first update. https://www.ecdc.europa.eu/sites/default/files/documents/Options-for-the-use-of-rapid-antigen-tests-for-COVID-19-first-update.pdf. Dostęp 17.11.2021.
20. CDC Healthcare Workers. https://www.cdc.gov/coronavirus/2019-ncov/hcp/infection-control-recommendations.html. Dostęp 16.11.2021.
21. Rekomendowane rodzaje środków ochrony osobistej (PPE, ang. Personal Protective Equipment) dla personelu medycznego przy kontakcie z pacjentem z podejrzeniem lub rozpoznaniem zakażenia SARS-CoV-2. https://www.gov.pl/attachment/38f7e2df-d78c-40ba-b86c-6a0732b57a80. Dostęp 16.11.2021.
This is an Open Access journal, all articles are distributed under the terms of the Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0 International (CC BY-NC-SA 4.0). License (http://creativecommons.org/licenses/by-nc-sa/4.0/), allowing third parties to copy and redistribute the material in any medium or format and to remix, transform, and build upon the material, provided the original work is properly cited and states its license.
© 2024 Termedia Sp. z o.o.
Developed by Bentus.